Statü ve kullanım sınırı: Bu içerik gerçek program ilanı değil; program tasarımının tek bir bileşenini anlatan mikro mimari belgesi olarak yayımlanır. Girişim Kalkınma .org doğrulanmış bir dernek, vakıf veya kamu kurumu olduğu iddiasında değildir.
Amaç ve kapsam
Uygunluk ve Kapsam Tanımı; bir faaliyeti tanıtmak yerine, kararın hangi kanıta dayanacağını, hangi rolün sorumlu olduğunu ve hangi durumda ilerlemenin durdurulacağını görünür kılmak için tasarlanmıştır. Kullanıcı, sayfayı bir taahhüt veya resmî uygunluk belgesi olarak değil, doğrulanması gereken karar çerçevesi olarak kullanmalıdır.
Bu sayfanın cevapladığı soru: Kimin başvurabileceği ve neyin kapsam dışı olduğu, başvuru açılmadan önce yazılı mı?
Temel ilke, “önce kanıt, sonra karar”dır. İhtiyaç, hedef grup, kaynak, güvenlik, veri ve maliyet varsayımları ayrı ayrı doğrulanmadan başarı veya etki iddiası kurulmaz.
Girdi ve çıktı
Girdi tamamlanmadan çıktı üretilmez; eksik girdiyle üretilen çıktı, sonraki aşamalarda düzeltilemeyen bir belirsizlik taşır.
Uygulama adımları
- Amaçtan türetilen hedef grubu tanımla; demografik değil ihtiyaç temelli ölçüt kullan.
- Kapsam dışı olanları açıkça yaz; "uygun bulunmayabilir" gibi belirsiz ifadeleri kaldır.
- Her ölçütü hangi belgeyle doğrulanacağına bağla; doğrulanamayan ölçütü ölçüt sayma.
- İstisna gerekiyorsa kimin, hangi gerekçeyle ve hangi kayıtla karar vereceğini önceden belirle.
- Ölçütleri başvuru açılmadan yayımla; süre içinde değiştirme.
Karar ve sorumluluk sistemi
| Kapı | Sorulacak soru | Beklenen kanıt | Durdurma koşulu |
|---|---|---|---|
| İhtiyaç | Problem gerçekten var mı? | Görüşme, süreç verisi veya doğrudan gözlem | Problem tanımsız veya paydaş sahiplenmiyor |
| Uygulama | Çözüm güvenli ve uygulanabilir mi? | Pilot planı, sorumlu kişi, zaman ve erişim | Yetki, veri veya güvenlik engeli açık |
| Ekonomi | Kaynak kullanımı gerekçeli mi? | Maliyet kalemleri ve alternatif karşılaştırması | Maliyet sahibi veya finansman kaynağı belirsiz |
| Öğrenme | Sonuç nasıl değerlendirilecek? | Başlangıç değeri, hedef ve kontrol tarihi | Ölçülemeyen başarı iddiası |
Göstergeler ve durdurma koşulları
İzlenecek göstergeler
- Uygunsuzluk nedeniyle elenen başvuru oranı ve en sık eleme nedeni
- İstisna kararı sayısı ve gerekçe kaydı bulunma oranı
- Ölçüt sorusu içeren destek talebi sayısı (belirsizlik göstergesi)
Durdurma koşulları
Aşağıdaki durumlardan biri varsa ilerleme durdurulur ve karar kaydına gerekçe yazılır.
- Uygunluk ölçütü başvuru süresi içinde değiştirilmişse
- Aynı durumdaki iki başvuru farklı sonuç almışsa ve gerekçe kayıtlı değilse
- Bir ölçüt hiçbir belgeyle doğrulanamıyorsa
Asgari kayıt seti
- Kayıt kodu ve sürüm
- Hazırlayan, değerlendiren ve karar veren rol
- Kararın tarihi ve gerekçesi
- Dayanak kanıt veya kaynak
- Risk, çıkar çatışması ve veri notu
- Bir sonraki kontrol tarihi
- Değişiklik günlüğü
Kayıt sistemi gerçek kişisel veya hassas veri gerektiriyorsa güvenli backend, rol bazlı erişim, saklama-silme düzeni ve hukuk onayı olmadan canlılaştırılmaz.
Katılımcı ve paydaş hakları
Katılımcı; süreç ölçütlerini, verisinin kullanım amacını, kararın hangi aşamada olduğunu ve mevcut itiraz kanalını anlayabilmelidir. İtiraz değerlendirmesi mümkün olduğunca ilk kararı veren kişiden ayrılmalı; çıkar çatışması beyanı ve çekilme mekanizması bulunmalıdır. Erişilebilirlik ihtiyacı, başvuruyu zayıflatan bir unsur olarak değerlendirilemez.
Kontrol ve güncellik
Son içerik kontrolü: 15 Ağustos 2026. Bir sonraki kontrol: 15 Şubat 2027. Bu sayfa dış dünyaya ilişkin güncel bir program, bütçe veya sonuç iddiası içermez. Gerçek kurum, mevzuat, finansman veya tarih bilgisi eklendiğinde birincil/resmî kaynak ve görünür yeniden kontrol tarihi zorunludur.
En sık hata, uygunluk ölçütünü pazarlama diliyle yazmaktır. "Yenilikçi" veya "etki odaklı" gibi ifadeler ölçüt değildir; değerlendiricinin takdirini gizli ölçüte çevirir ve itirazı imkânsızlaştırır.